Giảm nhập siêu từ Trung Quốc không thể ngày 1 ngày 2 nhưng phải làm!

Đăng Bởi  - 

Vì điều kiện thực mua của người Việt Nam còn thấp nên tư tưởng vẫn còn thích dùng hàng giá rẻ, mà hàng Trung Quốc thì giá lại cực rẻ...
Vì điều kiện thực mua của người Việt Nam còn thấp nên tư tưởng vẫn còn thích dùng hàng giá rẻ, mà hàng Trung Quốc thì giá lại cực rẻ...

Liên quan đến chủ đề: Làm thể nào để giảm phụ thuộc Trung Quốc về kinh tế? Một Thế Giới đã trao đổi với GS.TS Đặng Đình Đào - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển, đại học Kinh tế Quốc dân.
Vấn đề giảm phụ thuộc Trung Quốc về kinh tế đang được bàn luận rất nhiều. Xin ông cho biết quan điểm riêng về vấn đề này?
Theo quan điểm của tôi thì quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc, hay quan hệ với ASEAN đã có hiệp định thành lập khu mậu dịch tự do cho đến năm 2015. Đây là điều kiện rất tốt cho các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, thậm chí là cả Trung Quốc. Trong tình hình có một số biến động trên biển Đông, một số quan điểm đặt ra vấn đề Việt Nam nên giảm phụ thuộc vào Trung Quốc về kinh tế. Đây là quan điểm hoàn toàn đúng. 
Tuy nhiên cũng cần phải nói quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đã có từ lâu và đây là thị trường lớn với 1,3 tỉ dân. Trung Quốc lại liền kề Việt Nam nên tạo thuận lợi cho Việt Nam về chi phí vận chuyển hàng hóa, tiếp cận nhanh chóng, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh về xuất khẩu so với các nước khác. Đây là những lợi thế mà chúng ta cần phải khai thác, tận dụng và không thể không duy trì. Chúng ta phải củng cố, tạo môi trường hòa bình để Việt Nam có thể phát triển quan hệ thương mại.
Phải làm thế nào để cán cân thương mại Việt Nam thuận lợi hơn, vì hiện nay chúng ta nhập siêu quá lớn, nhất là từ Trung Quốc cho nên cần giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn hàng từ nước này, đừng quá máy móc.
 GS.TS Đặng Đình Đào
Vậy theo ông, các giải pháp cụ thể mà chúng ta cần thực hiện là gì?
Theo tôi, muốn giảm bớt sự phụ thuộc thì thứ nhất là ngay trong các ngành, doanh nghiệp và người tiêu dùng phải thay đổi tư duy, tập quán trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa. 
Trong sản xuất hiện nay đang phát triển theo mô hình chiều rộng kinh tế, tài nguyên để thúc đẩy xuất khẩu nguyên vật liệu thô với giá rẻ sang Trung Quốc, đổi lại là nhập sản phẩm giá rẻ từ Trung Quốc về Việt Nam. Đây là tư tưởng thích hàng giá rẻ tràn lan ở nước ta. Muốn thay đổi được điều này cần có một quá trình vì điều kiện thực mua của Việt Nam còn thấp nên tư tưởng vẫn còn thích dùng hàng giá rẻ, mà hàng Trung Quốc thì giá lại cực rẻ.
Chưa kể là sơ hở của hệ thống luật pháp đã để cho một số thương lái, doanh nghiệp mua hàng giá rẻ, thiết bị giá rẻ từ Trung Quốc rồi trà trộn vào những loại hàng hóa chất lượng tốt, đặc biệt là các công trình, sản phẩm đòi hỏi chất lượng cao. Đây là vấn đề rất nguy hiểm. Phải dần thay đổi thói quen này.
Thứ hai, một mặt tạo môi trường hòa bình, ổn định, duy trì quan hệ thương mại với Trung Quốc, nhưng mặt khác cần chuẩn bị, định hướng lại vấn đề phát triển thị trường xuất khẩu của Việt Nam, trong đó có định hướng kinh doanh của doanh nghiệp. 
Phải làm thế nào để đáp ứng được nhu cầu ở cả các nước "khó tính" hơn thị trường Trung Quốc. Muốn làm được điều này thì từ doanh nghiệp sản xuất đến nhà hoạch định chính sách đều phải có chiến lược cụ thể. Để làm được cũng không phải ngày một ngày hai, cần cả một quá trình, nhưng phải làm.
Thứ ba, đẩy nhanh triển khai chủ trương mà đại hội XI của Đảng đã đề cập, tức là chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu, chủ trương tái cấu trúc các doanh nghiệp. Phải thực hiện điều này mạnh hơn, hiệu quả hơn.
Thời kỳ dựa vào kinh tế tài nguyên đã qua rồi vì nguồn tài nguyên bao giờ cũng có giới hạn, nên tận dụng tài nguyên để bán thì không thể lâu dài được. Phải xây dựng một nền kinh tế dựa vào khoa học, công nghệ để tạo ra sản phẩm có giá trị cao, có khả năng cạnh tranh. 
Thứ tư, đối với ngành công thương, các doanh nghiệp, địa phương phải đẩy mạnh xúc tiến thương mại để tìm thị trường mới ngoài những thị trường truyền thống. Khi xúc tiến và mở rộng được thị trường mới thì lại phải giải quyết bài toán về năng suất, hiệu quả sản phẩm, nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm... để đạt tiêu chuẩn châu Âu, tiêu chuẩn Mỹ. Chứ không phải xúc tiến rồi, tìm thị trường rồi mà hàng lại mất giá thì không được. Trước tình hình biển Đông như hiện nay càng phải xúc tiến mạnh.
Thứ năm, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước về hoạt động thương mại để hạn chế tối đa kẽ hở của luật pháp. Giảm bớt những doanh nghiệp chuyên nhập hàng giá rẻ, hàng kém chất lượng để thay thế hàng chất lượng tốt; từ đó mới chuyển quan niệm tiêu dùng thành phải dùng hàng tốt, giá cao hơn nhưng đảm bảo hơn, an toàn hơn.
Trong những giải pháp vừa đề cập đến, theo ông, giải pháp nào là quan trọng nhất?
Biện pháp quan trọng và quyết định nhất chính là thay đổi mô hình tăng trưởng từ kinh tế tài nguyên sang phát triển theo chiều sâu dựa vào khoa học công nghệ. Mà bước đầu tiên là phải tái cơ cấu sản xuất ở một số doanh nghiệp. 
Các nhà hoạch định chính sách cũng cần điều chỉnh lại cơ cấu thị trường, xúc tiến thị trường để ừng bước giảm phụ thuộc nguồn hàng từ Trung Quốc cũng như các nước khác. Chứ bây giờ chúng ta đang nhập siêu đến hơn 80% từ ASEAN và Trung Quốc. Nhập siêu lớn như vậy thì lệ thuộc là điều dễ hiểu. 
Khu mậu dịch tự do với ASEAN và Trung Quốc đã được ký kết nên việc tận dụng để xuất khẩu hàng hóa sang các nước khác là hoàn toàn có thể, nhưng chúng ta lại chưa thực hiện được và để các nước khác đẩy hàng vào thị trường Việt Nam. Đây là lỗi của chúng ta và cần phải thay đổi.
Và muốn làm được những điều này cần phải có một thời gian dài, nhất là với tình hình sản xuất, chất lượng sản phẩm như hiện nay.
Xin cảm ơn ông!
Duyên Duyên thực hiện/Một Thế Giới