Kỳ 2: Ông Yanukovych biến 140ha đất công thành tài sản cá nhân

Khi tổng thống bị lật đổ Viktor Yanukovych vội vã rời thủ đô Kiev 22.2, ông để lại rất nhiều vật quý giá trong khu dinh thự rộng lớn Mezhyhirya. Trong số này có nhiều tài liệu hé lộ cách “hô biến” khu đất công gần 140ha thành của riêng để phục vụ gia đình Yanukovych.
Kỳ 2: Ông Yanukovych biến 140ha đất công thành tài sản cá nhân
Hiện tại, Mezhyhirya do nhà nước kiểm soát và rộng mở với công chúng. Những nhà báo điều tra của Ukraine đến đây vào cuối tuần qua phát hiện vô số tài liệu trôi nổi trên sông gần đó. Rất nhiều trong số này hé lộ cách ông Yanukovych chiếm đoạt mảnh đất công Yanukovych thông qua hàng loạt công ty vỏ bọc như thế nào.
Khi Yanukovych nắm quyền lực vào năm 2010, ông tuyên bố việc chuẩn bị cho giải Euro 2010 là một trong những hành động ưu tiên. Và nguồn quỹ chính để tổ chức giải đấu này chính là ngân sách. 
Công trình đầu tiên do một công ty xây dựng nhà nước thực hiện là một xa lộ ở ngoại ô Kiev. Tại một đất nước mà đường xá gồ ghề và không đẹp như Ukraine thì sự xuất hiện một con đường bằng phẳng, sạch sẽ như vậy là sự kiện thu hút. Các quan chức lý giải rằng việc xây đường này là để phục vụ Euro 2012. 
Tuy nhiên, điều lấn cấn duy nhất là con đường này không thuộc về bất kỳ mạng lưới giao thông nào liên kết Ukraine với châu Âu. Thay vào đó, con đường này nối trung tâm thủ đô Kiev với dinh thự riêng của ông Yanukovych, tòa nhà Mezhyhirya - nơi được xem là biểu tượng tham nhũng của Ukraine.
Nội thất sang trọng bên trong khu dinh thự của cựu Tổng thống Yanukovych - Ảnh: Reuters 
 
 
 
Những thủ thuật lắt léo
Khu Mezhyhirya được xây nên vào thời Xô Viết tại địa điểm từng là một tu viện từ thế kỷ 14, cho đến khi tu viện này bị những người cộng sản phá hủy. Trong quá khứ, các quan chức cấp cao ở Ukraine luôn được hưởng nhiều ưu đãi, trong đó gồm một ngôi nhà và Mezhyhirya cũng nằm trong danh mục được cấp cho lãnh đạo.
Sau khi Ukraine độc lập, tòa nhà này được sử dụng làm nơi tiếp đón phái đoàn nước ngoài. Nhưng vào năm 2002, khi ông Viktor Yanukovych được bổ nhiệm thủ tướng và chuyển nơi làm việc từ Donetsk về Kiev thì ông quyết định dọn đến sống ở Mezhyhirya. Ban đầu, ông thuê tòa nhà thông qua một quỹ do chính ông Yanukovych thành lập ở Donetsk là Vidrodzhennya Ukrajiny.
Theo trang Ukrayinska Pravda, giá thuê tính cho ông Yanukovych thấp hơn nhiều so với giá thị trường khi đó. Nhưng sau khi nổ ra Cách mạng Cam thì cuộc sống của ông bị hạn chế đáng kể - một điều kinh hoàng đối với các lãnh đạo thời hậu Xô Viết. Chính phủ mới do Tổng thống Yushchenko và Thủ tướng Tymoshenko đứng đầu đã đuổi ông Yanukovych ra khỏi cơ ngơi Mezhyhirya.
Tuy nhiên, một năm sau - thời điểm mà giấc mơ Cam sụp đổ, Yanukovych quay trở về vị trí thủ tướng và đương nhiên có quyền trở về Mezhyhirya - lúc này vẫn là tài sản chính phủ. Một năm sau đó (2007), khi ông thôi chức thủ tướng thì nó đã là của riêng ông!
Trong những tuần cuối cùng giữ chức thủ tướng của Yanukovych, chính phủ đã cho tư hữu hóa trái phép Mezhyhirya. Việc mua lại ngôi nhà không tốn đồng xu nào, thay vào đó rất nhiều ngôi nhà vô chủ được trao quyền kiểm soát cho nhà nước.
Việc mua lại Mezhyhirya không thông qua bất kỳ cuộc đấu thầu cạnh tranh nào. Bên mua Mezhyhirya là một công ty ở Dotnesk tên “MedInvest Traid”. Công ty này sau đó nhanh chóng bán lại Mezhyhirya cho công ty Tantalit, cũng đăng ký thành lập tại Dotnesk và nộp đơn xin phá sản.
Năm 2009, sau nỗ lực bất thành trong việc liên minh chính trị với ông Yanukovych, bà Tymoshenko cố gắng đưa Mezhyhirya về quyền kiểm soát nhà nước nhưng thất bại. Các nghị sĩ từ đảng của ông Yanukovych đã hủy bỏ mọi giấy tờ liên quan đến vụ tư hữu hóa này. 
Một vài tháng sau, khi ông Yanukovych trở thành tổng thống thì mọi lo âu đã không còn nữa. Cụ thể là từ khi ông đăng ký những giấy tờ quyền sở hữu khu dinh thự dưới tên một số công ty ở châu Âu.
Người dân tham quan khu dinh thự 100 triệu USD của ông Yanukovych - Ảnh: GM 
Người biểu tình chơi golf trên sân riêng bên trong cơ ngơi của ông Yanukovych - Ảnh: AP 
Thủ thuật núp bóng
Về mặt chính thức, Mezhyhirya thuộc về Tantalit. Giám đốc công ty này là một người hoàn toàn vô danh, Pavel Litovchenko - người từng là nhân viên của con trai lớn ông Yanukovych. Sau này  Litvichenko trở thành luật sư của gia đình ông Yanukovych.
Tantalit được thành lập với 99,97% thuộc sở hữu một công ty Áo, Euro East Beteilung GmbH. Công ty ở Áo này lại 100% thuộc sở hữu bởi một công ty Anh là Blythe (Europe) Ltd, với địa chỉ đăng ký tại Formation House, 29 phố Harley, London. Tại đây, chỉ với một khoản tiền nhỏ thì ai cũng có thể thành lập một công ty bình phong. Một số quan chức Nga nói rằng các đầu sỏ chính trị thời hậu Xô Viết xem nước Anh là thiên đường để che giấu những khoản tiền bất chính của mình.
Không dừng lại ở đó, công cuộc truy lùng vết tích của dinh cơ Mezhyhirya dẫn đến công quốc Lichtenstein. Tất cả cổ phần của Blythe (Europe) Ltd thuộc về công ty P&A Corporate Trust tại công quốc này.
Vùng săn bắn riêng gần 300 km2 của ông Yanukovych gần khu dinh thự cũng là một thành quả của chiến lược biến của công thành của riêng thông qua một quá trình chuyển giao tương tự như Mezhygirya vào năm 2007, trong nhiệm kỳ thủ tướng thứ 2 của ông Yanukovych. 
Ông Yanukovych cho vây kín xung quanh bằng hào chống tăng và vệ sĩ canh gác nghiêm ngặt, tạo thành khu săn bắn lợn rừng và nai, để thỏa mãn sở thích của mình. Không một người dân thường nào có thể đi sâu hơn vào khu rừng này.
Khu rừng ban đầu do Cơ quan quản lý rừng quốc gia trông coi, sau đó được bàn giao cho một công ty tư nhân là Lisnyka. Công ty này được sáng lập bởi các đồng minh thân cận của ông Yanukovych là Bộ trưởng Năng lượng Yuriy Boyko và hai tỉnh trưởng Serhiy Tulub, Volodymyr Demishkan. Tuy nhiên, họ vẫn không phải là những chủ đất duy nhất. 
Công ty Astute Partners Ltd., công ty mẹ của Dim Lisnika, cũng được đăng ký tại London với cùng địa chỉ của Blythe (Europa) Ltd. và chỉ có duy nhất một nhân viên là Reinhard Proksch - nhân vật được các ông chủ thực sự thuê để làm người đại diện.
Tạm chốt lại bằng phép so sánh nhỏ: diện tích của công quốc Monaco là 195ha, nhiều hơn so với diện tích vùng đất Mezhyhirya gần 140ha. Tuy nhiên, nếu như dân số của Monaco đến hơn 30.000 người thì tại Mezhyhirya chỉ có một số ít công dân sinh sống và đó là gia đình của “ông vua” Yanukovych.
Minh Anh (Theo Open Democracy, Kyiv Post)/Một Thế Giới
Ảnh bìa: Khu dinh thự ở Mezhyhirya của tổng thống bị lật đổ Yanukovych được mở rộng cửa cho người dân tham quan - Ảnh: AP/