Nhân chứng Mỹ duy nhất kể về hải chiến Hoàng Sa

Trong trận hải chiến Hoàng Sa, chỉ có duy nhất một người Mỹ được tận mắt chứng kiến. Ông Gerald E.Kosh, một viên chức Hoa Kỳ đã bị bắt trong cuộc chiến và phải sống một thời gian trong nhà tù Trung Quốc. Sau cuộc chiến, ông có một bài viết chỉ ra rằng, Trung Quốc đã chuẩn bị rất kĩ  cho tham vọng cướp đảo trong khi chính quyền Sài Gòn lại rất lơ là.Nhân chứng Mỹ duy nhất kể về hải chiến Hoàng Sa
Trung Quốc lên kế hoạch chiếm đảo rất kĩ
Theo Phó Đề đốc Hồ Văn Kỳ Thoại, trước khi thực hiện chuyến thăm Hoàng Sa, ông hoàn toàn không hề biết rằng có một cuộc chiến bảo vệ chủ quyền sắp diễn ra.
Sau khi trở về từ trại giam của Trung Quốc (ông Kosh bị bắt cùng các quân nhân khác của hải quân VNCH), ông đã tường thuật lại những gì mà quan sát được.
Lúc 10 giờ 30 sáng, 2 tàu đánh cá tiến vào hướng Đông và giữ lấy vị trí cách bãi đá ngầm không xa lắm.
Một đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam bị TQ đánh chiếm trái phép
Đây là loại tàu đánh cá và có ít nhất là một chiếc mang số hiệu số 407.
Cũng theo Kosh, ông đã tận mắt thấy chiếc tàu đánh cá số 407 cố tình ép Khu trục hạm Trần Khánh Dư HQ4 vào vùng đá ngầm.
Lính Trung Quốc sau đó hạ bè và đưa người xuống một cách nhanh chóng. Điều này chứng tỏ họ đã được tập luyện rất kỹ càng. 
Thêm vào đó, họ chèo bè rất nhịp nhàng và giữ rất đúng đội hình.
Theo ông Kosh, lực lượng tấn công của Trung Quốc tổng cộng khoảng từ 200 đến 240 người, được bố trí trên 30 bè.
Lực lượng tấn công vẫn giữ vững đội hình chặt chẽ cho đến khi hầu hết các bè đã vượt qua khỏi vùng đá ngầm.
Không có sự tổn thất nào được ghi nhận về phía Trung Quốc.
Trong khi đó, trong số 48 quân nhân VN phòng thủ đảo chỉ có 20 lính địa phương quân được là trang bị vũ khí (súng trường M16) và hoàn toàn không có sẵn vị trí hay kế hoạch phòng thủ.
Vào khoảng đầu giờ trưa, các chiến hạm Trung Quốc bắt đầu pháo kích lên đảo Hoàng Sa theo đúng như cách thức đã tấn công đảo Cam Tuyền. 
Khoảng 15 phút sau, khi chấm dứt đợt tác xạ dọn đường, lính Trung Quốc đổ bộ tấn công lên đảo Hoàng Sa.
Các toán kiểm soát nội bộ hay liên lạc với nhau bằng thủ và khẩu lệnh, và họ thường dùng thủ lệnh hơn.
Kosh đã bị bắt bởi một toán 7 người và được đưa vào nhốt  chung với những tù nhân khác.
Mỹ từ chối mọi lời đề nghị
Ngoài việc từ chối đề nghị can dự, phía Mỹ còn từ chối luôn việc cứu các binh sĩ VNCH gặp nạn. Và bản báo cáo sau đó của các bên liên quan đã nói rõ điều đó.
Ngày 18.01.1974 , Bộ Tư lệnh Hải quân VNCH biết rõ hàng không mẫu hạm USS Enterprise của Hạm đội 7 đang có mặt trong vùng gần Hoàng Sa.
Hàng không mẫu hạm USS Interprise từ chối mọi trợ giúp 
Phó đề đốc Diệp Quang Thuỷ, tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Hải quân đã hỏi Đại Tá Kussan, tùy viên quân sự Mỹ tại Bộ Tư lệnh Hải quân rằng, phi cơ chiến đấu của Việt Nam khi đi tác chiến tại Hoàng Sa có thể hạ cánh xuống hàng không mẫu hạm USS Enterprise để xin tiếp liệu được không? 
Lý do mà Phó Đề đốc Thủy đưa ra là do Ðà Nẵng cách Hoàng Sa trên 150 hải lý nên phi cơ chiến đấu sẽ không đủ nhiên liệu để có thể vừa đi vừa về.
Còn nếu muốn đủ nhiên liệu để đi và về thì phải mang theo hai bình xăng, nếu điều này xảy ra thì phi cơ không thể tác chiến được .
Sau khi trao đổi với Tòa Ðại sứ Mỹ ở Sài Gòn, Đại tá Kussan đã trả lời cho Phó Đề đốc Diệp Quang Thuỷ như sau : Các chiến hạm Mỹ không thể tiếp tế cho Quân lực Việt Nam cộng hòa vì hai lý do sau đây:
Lý do thứ nhất, Hiệp Ðịnh Paris cấm Hoa Kỳ không được tiếp tục dính líu quân sự hoặc can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam (điều 4 ) .
Lý do thứ hai, Luật War Power Act ngày 02.09.1973 cấm Hoa Kỳ sử dụng lực lượng quân sự ở Ðông Dương. 
Vì thế, các chiến hạm Hoa Kỳ không thể tiếp tế nhiên liệu cho các chiến đấu cơ VNCH được. Các chiến hạm Hoa Kỳ chỉ có thể cứu giúp quân đội Việt Nam cộng hòa khi bị các tai nạn mà thôi.
Tuy nhiên, đó phải là các tai nạn bình thường, còn các tai nạn do chiến đấu, các chiến hạm Hoa Kỳ cũng không thể cứu giúp được .
Từ những báo cáo trên cho thấy, tham vọng của phía Trung Quốc trong việc chiếm đảo Hoàng Sa của Việt Nam được chuẩn bị khá kĩ trong khi chính quyền Sài Gòn lại quá lơ là trong công tác phòng thủ. Điều này cộng với việc đồng minh Hoa Kỳ từ chối giúp đỡ khiến cho quần đảo Hoàng Sa nhanh chóng rơi vào tay Trung Quốc.
Nguyễn Minh – Vũ Kiều (tổng hợp)/Một Thế Giới