Vì sao ông Nguyễn Thanh Chấn chưa thoát khỏi “ách” bị can?

tudo13
Trong vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn, kháng nghị tái thẩm số 01/QĐ-VKSTC-V3 ngày 4.11.2013 của viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao trong phần “xét thấy” đã phân tích tương đối kỹ những vi phạm pháp luật tố tụng hình sự trong quá trình điều tra, xét xử sơ thẩm và phúc thẩm vụ án.

Mâu thuẫn trong kháng nghị tái thẩm
Trong phần “xét thấy” của kháng nghị tái thẩm nêu trên có hai mục (trích):
 “1. Đây là vụ án bắt người trong trường hợp không phạm tội quả tang, quá trình điều tra, truy tố, xét xử đối với Nguyễn Thanh Chấn có nhiều sai sót…:”
Tại mục này có đoạn phân tích: “Tại các biên bản ghi lời khai ban đầu từ ngày 30.8.2003 đến ngày 27.9.2003 (đây là thời điểm chưa có quyết định khởi tố bị can), tại các phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm và sau khi xét xử phúc thẩm đến nay Nguyễn Thanh Chấn đều không nhận tội, kêu oan và khai rằng những lời khai nhận tội trước đây là do bị ép cung, được điều tra viên hướng dẫn khai báo sự việc, hướng dẫn vẽ sơ đồ hiện trường, được luyện tập nhiều lần để thực nghiệm điều tra”.
Lời kết của mục 1: “Từ những tình tiết nêu trên, thấy rằng tòa án các cấp kết án Nguyễn Thanh Chấn về tội giết người là chưa đủ căn cứ”.
Bị án Nguyễn Thanh Chấn không thực hiện hành vi phạm tội giết người, nhưng lại coi việc Lý Nguyễn Chung ra đầu thú là “tình tiết mới” để căn cứ vào đó kháng nghị theo thủ tục tái thẩm là không đúng.
Mục 2 của phần “xét thấy” ghi:
“2. Về tình tiết mới của vụ án:
Ngày 9.7.2013, Cục Điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao tiếp nhận đơn của bà Nguyễn Thị Chiến (là vợ của Nguyễn Thanh Chấn) trú tại thôn Me, xã Nghĩa Trung, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang tố giác các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bắc Giang đã điều tra, truy tố, xét xử oan sai đối với Nguyễn Thanh Chấn.
Chị Chiến cho rằng người gây ra vụ án giết chị Nguyễn Thị Hoan ngày 15.8.2003 không phải Nguyễn Thanh Chấn mà là Lý Nguyễn Chung. Quá trình điều tra, xác minh lấy lời khai bà Nguyễn Thị Lành (mẹ kế của Lý Nguyễn Chung), ông Lý Văn Chúc (bố đẻ Lý Nguyễn Chung) đều khai Lý Nguyễn Chung là người đã giết chị Nguyễn Thị Hoan.
Ngoài ra, còn một số người là hàng xóm của gia đình ông Chúc, bà Lành như ông Nguyễn Hữu Thiêm, ông Nguyễn Văn Bình… khai có được nghe ông Chúc nói về việc Chung giết chị Hoan”.
“Ngày 25.10.2013, đối tượng Lý Nguyễn Chung sinh năm 1988 là con trai ông Lý Văn Chúc, trú tại thôn Me, xã Nghĩa Trung, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang đã ra đầu thú và khai nhận hành vi giết chị Nguyễn Thị Hoan để lấy tiền và 2 chiếc nhẫn của chị vào tối 15.8.2003”.
Lời kết của đoạn này: “Đây là tình tiết mới có thể làm thay đổi toàn bộ bản chất của vụ án, cần phải được giải quyết theo thủ tục tái thẩm”.
Chính trong nội dung “kháng nghị tái thẩm” của viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao đã có sự mâu thuẫn. Những vi phạm nghiêm trọng pháp luật tố tụng hình sự trong khi điều tra, truy tố và xét xử đã được phân tích tương đối kỹ, thể hiện bị án Nguyễn Thanh Chấn không thực hiện hành vi phạm tội giết người, nhưng lại coi việc Lý Nguyễn Chung ra đầu thú là “tình tiết mới” để căn cứ vào đó kháng nghị theo thủ tục tái thẩm là không đúng.
Lẽ ra phải kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, vì bản thân hồ sơ vụ án đã được phát hiện là có vi phạm pháp luật nghiêm trọng dẫn đến việc kết tội người không thực hiện hành vi phạm tội.
Hội đồng tái thẩm xử quá chóng vánh
Ngày 4.11.2013, viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao ban hành kháng nghị tái thẩm.
Ngày 6.11.2013, Hội đồng tái thẩm (Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao) đã quyết định hủy bản án hình sự sơ thẩm số 145/HSST ngày 30.9.2004 của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Giang; bản án hình sự phúc thẩm số 166/HSPT ngày 2.3.2005 của Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân Tối cao tại Hà Nội đối với Nguyễn Thanh Chấn để điều tra lại vụ án theo quy định của pháp luật.
Chỉ trong vòng hai ngày kể từ khi viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao ký kháng nghị tái thẩm, Hội đồng tái thẩm đã đưa ra quyết định hủy án, điều tra lại từ đầu, mặc dù trong kháng nghị tái thẩm của viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao đã toát lên sự vô tội của người bị kết án, nhưng người bị kết án lại phải trở lại thân phận một bị can của 10 năm trước.
Một câu hỏi đặt ra là: có phải thực sự “Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao đã xem xét kháng nghị của viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao một cách thận trọng, khách quan, toàn diện nhằm giải quết triệt để vụ án”  như lời ông chánh án Tòa án nhân dân Tối cao phát biểu trước báo giới không? Vì trong thời gian hai ngày, liệu các thành viên trong Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao (với số lượng ít nhất là 14 người, nhiều nhất là 17 người) có thay nhau đọc hết được hồ sơ vụ án 10 năm kêu oan?
Chính quyết định tái thẩm của Hội đồng tái thẩm (Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao) đang làm khó các cơ quan tiến hành tố tụng của cả trung ương và địa phương.
Hai vụ án song song: một án đúng và một án oan!
Như đã phân tích ở trên, việc kháng nghị theo thủ tục tái thẩm vụ án Nguyễn Thanh Chấn là sai. Lẽ ra Hội đồng tái thẩm, cụ thể là Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao phải biểu quyết ra quyết định không chấp nhận kháng nghị, đồng thời kiến nghị viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao hoặc chánh án Tòa án nhân dân Tối cao kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm theo hướng hủy bản án đã có hiệu lực pháp luật, đình chỉ vụ án và tuyên bố người bị kết án Nguyễn Thanh Chấn không phạm tội giết người.
Chính quyết định tái thẩm của Hội đồng tái thẩm (Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao) đang làm khó các cơ quan tiến hành tố tụng của cả trung ương và địa phương. Vì trên thực tế đang tồn tại hai vụ án được khởi tố điều tra:
- Một vụ do Viện kiển sát nhân dân Tối cao khởi tố vụ án và khởi tố bị can đối với Lý Nguyễn Chung về tội giết người, mà người bị hại là bà Nguyễn Thị Hoan.
- Một vụ được điều tra lại theo quyết định của Hội đồng tái thẩm với quyết định khởi tố vụ án và khởi tố bị can Nguyễn Thanh Chấn về tội giết người cách nay hơn 10 năm của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Giang, người bị hại cũng là bà Nguyễn Thị Hoan.
Dường như việc Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao khởi tố vụ án, khởi tố bị can Lý Nguyễn Chung về tội giết người chưa đúng với thẩm quyền của cơ quan này được quy định tại Điều 18 Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự.
Điều 18. Thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao
1. Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân Tối cao điều tra các vụ án hình sự về một số loại tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án nhân dân.
2. Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương điều tra các vụ án hình sự về các tội phạm quy định tại Khoản 1 Điều này khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án quân sự. (Trích Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004)

Luật sư – thạc sĩ Trịnh Minh Tân/Một Thế Giới