Quần đảo Senkaku/Điếu Ngư: Sáu biện pháp ngăn ngừa xung đột

Quốc tế và Nhật chờ đợi Trung Quốc đáp lại thiện chí của Nhật.

Liên quan đến quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, để tránh mồi lửa chiến tranh bùng nổ dù nhỏ nhất, Phó Tổng biên tập trang web e-International Relations (Anh) Daryl Morini đã trình bày trên tạp chí The Diplomat (Nhật) ngày 23-2 sáu điểm ngăn ngừa xung đột như sau:
Các nhà lãnh đạo của hai nước phải luôn nhớ đến cái giá khốc liệt của chết chóc khi phát động chiến tranh. Họ phải nghĩ đến sinh mạng của các binh sĩ và nỗi đau của gia đình các binh sĩ.
● Mỗi bên phải giữ thể diện cho đối phương. Trong vòng xoáy xung đột, mỗi bên đều tìm cách làm cho đối phương bẽ mặt để phải rút lui. Về lý thuyết, hậu quả này rất khó xảy ra vì mỗi bên đều muốn giữ thể diện chính trị.
Như vậy các bên sẽ có lợi nếu bí mật liên lạc với nhau thay vì công khai tuyên bố trước công luận. Lúc đó, mỗi bên có thể chấp thuận yêu cầu của bên kia mà vẫn giữ được thể diện. Tại châu Á, giữ thể diện là điều đặc biệt quan trọng. Điều này càng quan trọng gấp bội khi Trung Quốc và Nhật không muốn dồn nhau vào chân tường bằng cách đe dọa sự sống còn chính trị của nhau.
Biếm họa của báo The Jakarta Post (Indonesia). Chữ trong ảnh: Senkaku/Diaoyu islands=Quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.
● Hai bên không được vượt qua giới hạn cuối cùng, nghĩa là không được xâm phạm các ngưỡng giới hạn, ví dụ như quân đội Trung Quốc đổ bộ lên quần đảo Senkaku/Điếu Ngư; máy bay Nhật bắn pháo sáng vào máy bay Trung Quốc hoặc bên này nổ súng vào bên kia. Nếu ngưỡng giới hạn bị xâm phạm, xung đột lớn rất dễ xảy ra.
Mỗi bên cần tránh thẩm định sai khả năng quân sự và quyết tâm chiến đấu của đối phương. Các nhà lãnh đạo thường đánh giá quá mức năng lực của quân đội nước mình nhưng lại đánh giá thấp năng lực của đối phương.
Tháng trước, báo Sankei Shimbun (Nhật) từng nhận định nếu chiến tranh xảy ra, Bộ Quốc phòng Nhật sẽ phối hợp với Mỹ đánh chìm tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc. Trong bài xã luận hồi tháng 9-2012, tờ Tin Tức Buổi Tối Bắc Kinh (Trung Quốc) cũng từng cao giọng rằng Trung Quốc chỉ cần mở một cuộc tấn công bằng tên lửa hạt nhân thì mọi vấn đề sẽ được cứu vãn.
Mỗi bên phải có động thái giảm dần căng thẳng. Tháng trước, Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã cử đặc phái viên sang Bắc Kinh để trao cho Tổng Bí thư Tập Cận Bình bức thư nhấn mạnh tầm quan trọng trong quan hệ hai nước. Đây là động thái dũng cảm vì ông Shinzo Abe có thể bị dư luận trong nước chỉ trích là mềm mỏng khá sớm.
Cộng đồng quốc tế và Nhật đang chờ đợi Trung Quốc đáp trả lại thiện chí này bằng thái độ nhượng bộ. Nếu làm ngược lại, Trung Quốc sẽ tự tạo cho mình hình ảnh của một kẻ hung hăng ức hiếp.
Mỗi bên có thể mời Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon giúp đỡ giải quyết tranh chấp hay ít ra giúp ngăn ngừa chiến tranh. Hai nước không cần thiết phải chấp thuận mọi khuyến nghị của ông Ban Ki-moon vì chỉ cần bên thứ ba có thành ý hiện diện, hai nước sẽ tạo được các phương án giảm căng thẳng.
Ngày 26-2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết tàu của Cục Hải dương nhà nước Trung Quốc thả phao gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư (hôm 17-2) nhằm giám sát điều kiện tự nhiên của biển. Báo chí Nhật suy đoán tàu Trung Quốc thả phao để theo dõi tàu ngầm Nhật. Bộ trưởng Quốc phòng Nhật cho rằng phao có thể được sử dụng để theo dõi tàu bè.
Trong khi đó, báo Japan Daily Press (Nhật) đưa tin ngày 25-2, Công ty phát hành phim Prenom-H Co. (Nhật) đã tuyên bố phá sản vì nợ 7 triệu USD. Công ty định bấm máy sản xuất phim 1905 vào tháng 11-2012. Tuy nhiên, do căng thẳng về quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, ngôi sao điện ảnh Hong Kong Lương Triều Vỹ rút lui vì bị dư luận Trung Quốc chỉ trích.
LÊ LINH