Chuyên gia quốc tế nhận định: Trung Quốc mời thầu xuất phát từ động cơ chính trị

Sau vụ tổng công ty Dầu khí hải dương Trung Quốc (CNOOC) chào thầu các lô dầu khí nằm trong thềm lục địa Việt Nam, các chuyên gia quốc tế nhận định hành động này xuất phát từ một động cơ chính trị nhằm làm căng thẳng thêm tranh chấp lãnh hải trên Biển Đông.

 
Hơn 200 tập đoàn năng lượng đã có mặt tại biển Đông.
Chuyên gia Laban Yu, trưởng bộ phận nghiên cứu dầu khí tại công ty chứng khoán và đầu tư Jefferies (Hong Kong), nhận định hành động của CNOOC bị ảnh hưởng bởi một thế lực từ chính quyền muốn kiểm chứng khả năng thúc đẩy tuyên bố chủ quyền trên biển của mình tới đâu hơn là dựa trên các cân nhắc thương mại. Ông cho rằng các công ty dầu quốc tế đều nhận ra được điều này từ việc chào các gói thầu của CNOOC. Trao đổi với Wall Street Journal, ông Laban Yu khẳng định rất ít công ty nước ngoài muốn tham gia khai thác trong những vùng biển “nóng”, đặc biệt là sau khi Việt Nam đã phản đối hành động của CNOOC. “Sẽ không có công ty nước ngoài nào đến đây. CNOOC chỉ là đang bị chính phủ trung ương sử dụng để ra thông báo”.
Bà Stephanie Kleine-Ahbrandt, từ tập đoàn Khủng hoảng quốc tế có trụ sở ở Bắc Kinh, chuyên theo dõi xung đột nói với Bloomberg: “Việc mời thầu đặt những công ty đang khai thác trong khu vực này có quan hệ làm ăn với cả hai nước vào tình thế khó xử”. Bà Kleine-Ahbrandt muốn nhắc đến công ty ExxonMobil và tập đoàn Gazprom.
Theo Bloomberg, những nguồn tin trong ngành và các điện tín ngoại giao rò rỉ của Mỹ cho biết Trung Quốc từ lâu đã thúc giục các công ty dầu quốc tế, gồm có BP và ExxonMobil, phải rời khỏi các hợp đồng khai thác dầu khí với Việt Nam. Đáp lại, ExxonMobil trả lời “chủ quyền là vấn đề mà chỉ có chính phủ mới có thể giải quyết”. Còn Gazprom thì khẳng định hoạt động khai thác của họ tại Việt Nam không nằm trong vùng tranh chấp.
Trả lời báo Wall Street Journal, trưởng bộ phận nghiên cứu dầu khí tại công ty môi giới CLSA, ông Simon Powell, nhận định, các nguồn tài nguyên trong khu vực mà Trung Quốc ngang nhiên mời thầu có nhiều khí đốt hơn dầu mỏ, do vậy nó kém sức hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài. “Trong bối cảnh giá khí tự nhiên của Trung Quốc rẻ, khoảng cách từ đại lục tới những khu vực chào thầu lại xa và sự cần thiết kinh tế của việc lắp đặt các đường ống dẫn khí đốt trong khoảng cách xa như vậy cho thấy cuộc thầu này mang ý nghĩa chính trị nhiều hơn lợi nhuận”.
Qua việc chào thầu, nhà nghiên cứu tại viện Quan hệ quốc tế Đài Loan Arthur Ding cho rằng, “áp lực trong nước ngày càng nhiều buộc họ phải có hành động gì đó”.
Trong bài viết của phó giáo sư Taylor Fravel (khoa Khoa học chính trị thuộc học viện Công nghệ Massachusetts – MIT) trên The Diplomat nhận định: Hành động của CNOOC hạ thấp những nỗ lực từ mùa hè năm ngoái của chính quyền Bắc Kinh nhằm tiếp cận một giải pháp ôn hoà với vấn đề Biển Đông. Nó dấy lên nghi ngờ về nỗ lực của Bắc Kinh trong việc giảm nhẹ các tranh chấp lãnh hải và cải thiện quan hệ song phương với Việt Nam. Ngoài ra, phó giáo sư Fravel còn cho rằng vị trí của những lô thầu có thể được hiểu ngầm là phản ánh quyền lịch sử đoạn lưỡi bò mà Trung Quốc tự vẽ ra. Ông khẳng định tuyên bố này không phù hợp với Công ước Liên hiệp quốc về Luật biển (UNCLOS), mặc dù Trung Quốc liên tục lặp lại trong các thoả thuận và tuyên bố là sẽ tuân thủ theo UNCLOS!
Sau thời gian dài đầu tư cho lực lượng hải quân, Trung Quốc ngày càng độc đoán hơn trong các tuyên bố lãnh hải của mình. Những tàu của Trung Quốc đã đụng độ với tàu Nhật Bản, Philippines và Việt Nam trong các vùng biển tranh chấp ở Biển Đông và Nam Trung Hoa. Tháng trước, CNOCC đã khai trương công trình giàn khoan sâu trên Biển Đông. Phó giáo sư Fravel lưu ý thời điểm CNOOC mời thầu ngay trước khi Diễn đàn khu vực ASEAN diễn ra hai tuần sẽ làm tăng sự chú ý của khu vực vào vấn đề tranh chấp.
Cảnh Toàn