Người Khùa: Tộc người thông minh (I)

Trên những triền núi phủ đầy lau trắng ngút ngàn là tộc người Khùa sinh sống ở miền tây Minh Hoá, Quảng Bình. Họ như vị thủ lĩnh tinh thần cho người Mày, người Mã Liềng. Tộc người này có trí thông minh mãnh liệt và thế giới quan mơ mộng, sống lãng mạn với tự nhiên nhưng vẫn giữ nhiều tục cũ giữa mênh mông núi rừng bí ẩn.
Góc bản người Khùa, tộc người thông minh



          Người Khùa sinh sống chủ yếu ở xã Trọng Hoá, Dân Hoá với khoảng 3000 người. Tộc người này có trí tuệ lịch lãm trong ứng xử với tự nhiên. Với rừng họ thờ thần rừng, với sông suối họ thờ thần nước, thần đồng nghĩa với ma…Hồ Phòm là người có mức độ am hiểu bản địa tộc người mình nói rằng: “Cái thế giới của ta sống là nơi có nhiều ma.
Thế giới quan của người Khùa là thờ ma

 Nhà ai cũng có bậc cửa vào ra để thờ ma. Ma làm cho người của ta sợ, ma cũng làm cho người của ta cảm hứng kể chuyện, ma làm cho người Khùa biết hát, ma làm cho người Khùa biết uống rượu, ma làm cho người Khùa biết sinh tồn”. Người Khùa có thế giới quan của mình là ma, mọi thứ không lý giải được bằng hiện thực cuộc sống họ gọi đó là ma. Ma thuốc, ma khói, ma lạnh, ma nóng, ma lửa…Để hài hoà các loài ma mà tổ tiên người Khùa định ra, một nhạc cụ có tên khèn Tà riềng được sáng tạo ra để cả tộc người tin vào đó như một vị thần tối thượng điều tiết mọi ngõ ngách tâm hồn con người ứng xử bình tĩnh, tự tin trước ma.

          Tiếng Tà riềng nỉ non, nắn nót thổi lên từ lồng ngực những người thông thái nhất bản sẽ đưa lại sự bình an cho người dân, cho những món ăn aboong, adoong, abiing ngon hơn từ cá suối, cá khe. Tà riềng làm từ cây lồ ô nhỏ của vùng núi cao nhất bản, thanh âm trong vắt dễ ru ngủ linh hồn ma phiêu bạt về trú ngụ trong từng căn nhà, phù trợ cho mỗi tâm hồn tai qua nạn khỏi. Hoà bình cho mọi tộc người. Thế giới quan thông minh, mộc mạc ấy rất nhân văn, bởi họ nghĩ đến con người, đến hoà bình. Nhưng cách lý giải của họ giữ nguyên tô tem cho thấy người Khùa đầy chất mơ mộng về bản ngã của mình. Có lẽ cũng chính từ đó mà mọi thành quả lao động, chăn nuôi, trồng trọt, người Khùa dùng chủ yếu vào cúng bái lễ tục hơn là mưu sinh. Bởi với người Khùa, phần hồn quan trọng hơn phần xác. Con người chết đi, lý trí được thăng hoa lên cõi trời để định đoạt đường đi của trần gian.

Cu Làng Cát